David Lynch is een kunstzinnige duizendpoot: hij begon zijn carrière als schilder, maakte vervolgens een vrachtlading films en is tevens schrijver. Daarnaast onderhoudt Lynch een innige relatie met muziek. Hij opende een club in Parijs, is organisator van Festival of Disruption en bracht zelf meerdere albums uit. Bovendien benut hij de soundtracks van zijn films om de rode draad die door al zijn kunst loopt tot uiting te brengen: het eeuwige steekspel tussen goed en kwaad.

Tekst: Mabel Zwaan
Illustratie: Bart Zwart

Van sluimerende scores die met minieme steekjes door zijn films zijn geweven tot bombastische arrangementen: Lynch bedient zich van een breed muzikaal spectrum om die gemene deler hoorbaar te maken. Maar wat is dan precies de rode draad die door de soundtracks van zijn films loopt? Een belangrijk deel van die draad is de 82-jarige componist Angelo Badalamenti. Zijn naam prijkt terecht met die van Lynch op de elpees waarop de soundtracks van series als Twin Peaks zijn vereeuwigd. Lynch en Badalamenti zijn een dynamisch duo, een siamese tweeling. De één kan niet functioneren zonder de ander. 

Badalamenti groeide op in een muzikaal Siciliaans gezin in Brooklyn. Al vanaf zijn tiende componeert hij eigen werk, vooral van achter de piano. De afgelopen decennia werkte hij samen met Nina Simone en een waslijst aan regisseurs waar je u tegen zegt, maar het partnerschap met Lynch bleef de kroon op zijn carrière. Naast zijn bijdrage aan Twin Peaks maakte Badalamenti de soundtracks voor Lynch-projecten als Blue Velvet, Mulholland Drive en Rabbits. In al die composities is zijn fascinatie voor de duisternis en zijn schoonheid te herkennen, een fascinatie die tot op de dag van vandaag zijn werk kenmerkt en andere muzikanten inspireert.

Het Nederlandse duo Donna Blue bijvoorbeeld, dat in januari jongstleden in de schemerige bioscoopzaal van het Amsterdamse LAB111 speelt. Blue Velvet wordt aansluitend vertoond en een beter voorprogramma voor een Lynch-film is nauwelijks voor te stellen: Danique van Kesteren en Bart van Dalen weten de dromerige essentie van Lynch en Badalamenti moeiteloos te vatten. Hun eerste single ‘Baby’ en de bijbehorende video zijn zelfs volledig geïnspireerd op een scène uit Twin Peaks: de personages James, Donna (waar de band naar vernoemd is) en Maddy zitten op de grond en spelen een lieflijk, romantisch liedje in een warm, rood licht. “Dat is zo’n flauw en romantisch liedje, heerlijk,” blikt Danique terug. Bart knikt. “Oorspronkelijk stond dat nummer in een hele lage toonsoort, maar David Lynch bleef de acteur die James speelt pushen om hoger te zingen. De acteur wordt er nu mee gepest, maar het werkt zó goed.”

De videoclip bij ‘Baby’ verschijnt vlak voor het derde seizoen van Twin Peaks, dat in 2017, 25 jaar na het laatste seizoen, terugkeert op tv. “Wanneer ik denk aan de muziek uit films van David Lynch, denk ik aan mysterie,” vertelt Danique. “En tijdloosheid. Het is bizar hoe Lynch altijd een jaren ’50 vibe weet neer te zetten, die tegelijk heel 80s, 90s én hedendaags is. Kijk bijvoorbeeld naar Blue Velvet: de aankleding is klassiek jaren ’50 maar de rest schreeuwt jaren ’80. Dat spreekt ons in alles aan.” “En die warme synthesizer van Twin Peaks vind ik echt heel mooi,” vult Bart aan. “Die is heel herkenbaar, in combinatie met die contrabas, de rustige drum… Heel jazzy.”

De gouden vertrouwensband

Het is 1989 en David Lynch zit naast Angelo Badalamenti aan het toetsenbord van een Fender Rhodes in diens kantoor in Manhattan. Lynch en scenarioschrijver Mark Frost staan  op het punt om Twin Peaks te maken, een soapserie waarin een moord de geheime levens in een klein stadje aan de Stille Oceaan in het noordwesten van de VS. Lynch en Frost hebben behoefte aan een soundtrack. De geboorte van het tweede nummer van die soundtrack – ‘Laura Palmer’s Theme’ – is een legendarisch voorbeeld van hoe Badalamenti en Lynch doorgaans samenwerken. “Wat zie je?”, vraagt de componist aan de regisseur, in wiens hoofd muziek, beelden en verhalen onlosmakelijk met elkaar verweven zijn. Vervolgens beschrijft Lynch een beeld. Een donker bos, een volle maan aan de hemel, een uil. “Just lead me into that beautiful darkness with the soft wind.”  

Badalamenti kiest een onheilspellend, laag motief. Langzamer, zegt Lynch. “Gewoon dingen vertragen en het wordt mooier.” Nu, zegt hij, stel je een bedroefd tienermeisje voor dat uit de duisternis opduikt en dichterbij komt. Badalamenti klimt gestaag op het klavier en lost de melodie op in een extatische hoogte, voordat hij terug de duisternis in duikt. In twintig minuten staat het ‘Laura Palmer’s Theme’ erop. Badalamenti stelt voor het nog wat verder door te ontwikkelen, maar Lynch is resoluut. “Verander geen enkele noot. Ik zie Twin Peaks.” Nadien knuffelt het duo: hun intieme samenwerking is wederom tot een climax gekomen.

Zo worden Badalamenti en Lynch het droomkoppel van de filmmuziek, een duo dat van elkaar houdt als broers. De grootste kwaliteit van Badalamenti is, volgens Lynch, dat hij muziek schrijft die je hart eruit rukt. In veel gevallen is zijn muziek minstens zo belangrijk voor het eindresultaat als de beelden die Lynch regisseert. Sterker nog, het tweetal start vaak voor het filmen al met het schrijven van de muziek. In heel korte tijd schrijft Badalamenti dan de muziek die aansluit op de beelden die Lynch in zijn hoofd heeft, de muziek die zulke beelden nog duidelijker maakt en ze richting het scherm dirigeert. Zo ging het bij Blue Velvet, zo ging het bij Twin Peaks, en zo ging het bij Fire Walk With Me, Wild At Heart en Mulholland Drive.

“In Blue Velvet zit Badalamenti zelfs piano te spelen als de zangeres de theme song zingt. Lynch en hij zijn echt twee handen op één buik,” glimlacht Danique. “Dat is een relatie die je opbouwt, denk ik, een manier van samenwerkingen die volledig op gevoel gebaseerd is,” gaat Bart verder. “Wij werken in ieder geval op zo’n manier. We zijn getrouwd, dus kennen elkaar door en door. Ik kan er de vinger niet op leggen, maar wij voelen elkaar ook feilloos aan. Wanneer zij iets maakt, begrijp ik meestal gelijk wat ze bedoelt.” “We kennen elkaar al lang, maar we respecteren elkaar ook als kunstenaar”, vult Danique aan. “Lynch is niet iemand die uitlegt wat hij ergens mee wil zeggen, maar Badalamenti vóélt dat. Ze hebben een vertrouwensband.”

De unieke werkwijze

Muziek heeft vaak een sturende rol in de filmografie van Lynch: het volgt de beelden niet, maar vormt ze. Het eerdergenoemde Blue Velvet is bijvoorbeeld volledig gebaseerd op één enkel liedje, en verrassend genoeg niet op de gelijknamige titelsong . “Lynch had de lyrics geschreven voor ‘Mysteries of Love’, uiteindelijk gezongen door Julee Cruise, waarop de personages in de climax van de film schuifelen. Hij zei tegen Badalamenti: ‘Ik heb een tekst, verzin jij het nummer maar.’ De hele film leeft toe naar dat moment, dat nummer. Dat is een manier van werken die zó uniek is. Hij denkt heel erg in muziek. Dat is bij andere regisseurs andersom. Hij heeft tijdens het filmen ook altijd de muziek aan staan, die veelal al is geschreven voordat het plot rond is. Hij sleutelt aan de sfeer, aan de beelden, tot het klikt met het nummer dat dan al on a loop draait op de set.”

En de rol van muziek is niet uitgespeeld zodra Lynch’ films af zijn. Ook in het eindresultaat neemt muziek een belangrijke positie in. “Muziek speelt niet alleen een belangrijke rol in het leven van Lynch, maar ook in dat van zijn hoofdpersonages”, vertelt Bart. “Ik vind het ook mooi hoe je de muzikale ontwikkeling van Lynch terugziet in zijn producties. Je kunt precies horen in welke films zijn voorkeur uitging naar metal en wanneer hij into jazz was. Hij komt nu heel openlijk uit voor zijn passie voor transcendente meditatie. Dat hoor je dan terug in Inland Empire en het nieuwe seizoen van Twin Peaks, die muziek is heel meditatief. Je wordt vastgeknoopt aan zo’n hele serie, met name door die omineuze muziek die eronder ligt. Hele lange synthlijnen, heel zwaar, heel donker, heel laag. En het zit er zo subtiel onder, dat je er vaak niet eens op let.”

De soundtracks van Lynch kennen vele vormen: ze zijn mysterieus, romantisch, sinister, luguber, surrealistisch en soms zelfs absurdistisch. Als kijker, als luisteraar, sta je met één been in een weide vol madeliefjes waar het zonlicht op je tenen valt, terwijl het andere wordt weggezogen in pikzwart drijfzand. Lynch weet het op zo’n unieke wijze te rijmen met de beelden die hij in zijn hoofd heeft dat het totaalplaatje duizelingwekkend meeslepend is. De soundtracks voelen als een koolmijn van intens zwarte, claustrofobische creepiness, waar een kleurrijke kanarie je door naar het licht leidt, langs hartverscheurende melodieën die als larven in je oren glibberen. De muziek mag dan per film verschillen als dag en nacht, de sfeer is altijd min of meer hetzelfde: zelfs de mooiste muzieknoten hebben in het universum van Lynch namelijk onvoorspelbare weerhaken die niet van loslaten weten.

Gepost door:Mabel Zwaan

Kan in een seconde van melancholisch zwelgen omschakelen naar euforische pop. Mabel is mede-oprichter van Front, mede-oprichter van stichting NO THANKS!, student journalistiek en fervent filmganger.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s